Red Purple Black
Kurdistanigawre@gmail.com
فەلسەفەی سیاسی چیە؟ .. دانا مه نمى

1ئەمڕۆ ناتوانین سیاسەتی مۆدێرن بە دابڕاوی و نەبوونی پەیوەندی لەگەڵ نەریتی فەلسەفی سیاسی ڕۆژ ئاوا لە بەرچاو بگرین ، و بۆ شارەزایی لەم پەیوەندیە دەبێت مێژووی ئەندێشەی ڕۆژئاوا بناسین لەو بارەوە پرسیار بكەین .ناسینی سیاسەتی مۆدێرن وامان لێدەكات كەجارێكی دیكە بەمێژووی ڕابردووی ئەو نەریتەی فەلسەفەی ڕژئاوادا بچینەوە كەلە ماوەی بیست و پێنج سەدەی ڕابردوودا پەیدا بووە تادەگاتە ئەمڕۆ زۆرێك بیر و باوەڕ و دڵنیایی و گومانی فیكری و فەلسەفی ،مرۆڤایەتیان خستۆتە بەردەمی چەندین پرسیارەوە . گرنگی و كاریگەری بەردەوامی و پابەند بوونی ئەم نەریتە فەلسەفی یە لەبەر ئەوەیە كە فەلسەفەی سیاسی هەمیشە لەگەڕان بەدوای حەقیقەتدا تێگەشتنی خۆی و بەردەوام بوونی لەو كاروانەدا پەیدا دەكات. لەو جێگایەوەی كەپرسی فەلسەفە دەبارەی سیاسەت لە خودی هەوڵدان بۆ پەیدا كردنی ڕاستی مانا پەیدا دەكات ، بۆیە دەبێت باس لەوە بكەین كەمڕۆ خستنەڕووی هەرپرسێكی فەلسەفی و داوەری و ڕەخنە دەربارەی ڕاستی و ڕوداوە سیاسی یەكان بەبێ شارەزایی و ناسینی ئەو هەقیقەتە فەلسەفی یە دەبێت كارێكی هەڵەو هەولێكی بێ‌ ئاكام.
خستنە ڕووی پرسیارەكان دەربارەی سیاسەت بەمانای قەرار گرتن لە چوارچێوەی فەلسەفی سیاسیدا و نابێت وەكو كارێكی تەكنیكی و زانستی لێی بڕوانین . فەلەسەفەی سیاسی بە پێچەوانەی زانستی سروشتی ، فیزیای ئەتۆمی یان بایۆلۆجیای مۆلیكیولی ڕشتەو بوارێكی تایبەتی (تخصصی) نییە ،چونكە سیاسەت فەزایەكی داخراو نییە كەلەوێدا فەیلەسوفان تەنها لەگەڵ یەكدی گفتوگۆی فەلسەفی بكەن. بێگومان ئەو گفتو گۆیە لەنێوان هاوڵاتیانی كۆمەڵگایەكدا پەیدا دەبێ‌ و لە بۆتەی تێگەیشتی فكری دەبێتە شێوازێك كەپێی دەوترێ‌ فەلسەفەی سیاسی . بەڵام دەبێت لە بیرمان نەچێت كەفەلسەفەی سیاسی خاوەنی تایبەتمەندیەكە كەلەسەرەتای پەیدابوونیەوە لەیۆنانی دێرین هەتا ئێستا كەپرسیارە دەربارەی بۆچی و چۆنێتی ژیانی مرۆڤەكان لە كۆمەڵگای سیاسیدا . ئەم پرسە گرنگە هەر لەو سەردەمەوە هەتا ئێستا لەگەڵ پرسیارێكی دیكەدا هاوڕێگا دەبێت و لەوێدا مەسەلەی(باشترین شێوەی ژیانی كۆمەڵایەتی) یان (باشترین سیستمی سیاسی) دەبێتە تەوەرەی سەرەكی. لەوانەیە هەرلەبەرئەوەش بێت كەپرسیار دەربارەی دەسەڵات و چۆنێتی بەردەوام بوونی ئەودەسەڵاتانە لە پرسە گرنگ و گشتیەكانی فەلسەفەی سیاسی ئەژمار دەكرێت . لەم ئاراستەیەشدا یەكێكی دیكە لە پرسە گرنگەكانی فەلسەفەی سیاسی ئەوەیە كە ئەو دەسەڵاتانە چ نیهاد و دامەزراوەیەك لەگەڵ خۆیدا دەهێنێ‌ و ئەم بونیادانە لە چوارچێوەو پێكهاتەیەكی مەدەنیدا دروست دەبن یەكێك لەو نیهاد و بونیادە گرنگانەی دەسەڵات(یاسا) یە ، كەلە دیدگای فەلسەفەی سیاسیدا جودا نیە لەجەوهەر و ناوەرۆكی سیاسەت . پاشان لەلای فەلسەفەی سیاسی پرسی بونیادی (سیاسەت) دەبێتە پەیوەندی نێوان فەزای گشتی و فەزای تایبەتی ،یان كۆمەڵی مەدەنی و كۆمەڵی سیاسی (كەلەلای كلاسیكەكان لەیەكتر جیانابنەوە و لە مۆدێرنەشدا لەیەك جیان ).
سەرئەنجام ئەوە دەبینین فەلسەفەو سیاسەت لەیەكتر جیاناكرێنەوە. فەلسەفە لەكۆمەڵگای مرۆڤەكان مانای لە كۆمەڵی سیاسیدا سەرهەڵدەدات و ئەندێشەو بیر كردنەوە دەربارەی خودی سیاسەتیش دەبێتە تێگەیشتنێكی فەلسەفی . لەبەر هەمان هۆ هەرچەندە ئەندێشەی فەلسەفی بیر كردنەوەیەكی تاكانەیە (فەردی یە) بەڵام مانایەكی كۆمەلایەتی و گشتی دەبێت ، چونكە بیر كردنەوەیە دەربارەی بوونی هاوبەش كەگشتی جیهانیە یان بەشێوەیەكی دیكە پرسیار دەربارەی بوونی هاوبەشی مرۆڤەكان پرس و كێشەیەكی فەلسەفیە ئەم پرسە (لە) و (بۆ) كۆمەڵگا سیاسیە جیاوازەكاندا مانای جیاوازی دەبێت . ئەم كۆمەڵگایانە یان دیموكراتین یان زۆردار و تۆتالیتار و بەمانەیەكی دیكە (كۆمەڵگای كراوە) یان (كۆمەڵگای داخراو)ن .كۆمەڵگای دیموكراتی لەئەنجامی ئەو دیاردەیە پەیدا دەبێت كە (ئەلێكسی دوتۆكڤۆیل) ناوی دەنێت شۆِرشی دیموكراتی . دیموكراسی لە دیدكای ئەودا دیاردەیەكە بە كۆتایی هاتنی سیستەمی بیرۆكراتی سیاسی و كۆمەڵایەتی و سەرهەڵدانی دیاردەی تاكێتی یان تاك باوەڕی پەیدا دەبێت .
لە كۆمەڵگای دیموكراتی بە پێچەوانەی كۆمەڵگای دیكتاتۆری و تۆتالیتار یاسا لە باڵاوە (واتە لە دەسەڵاتەوە) بەشێوەی فەرمانداری بەسەر تاكەكاندا پیادە ناكرێ ، بەڵكو یاسا هۆكار و ئەنجامی چالاكی بكەرە ئازاد و سەربەخۆكانە كەلە پایەی هاوڵاتی سیاسیدا یاسادەكەنە بەشێك لە بونیاد و دەرونی خۆیان. هەرلەبەر ئەوەیە كەلە دیدی فەلسەفەی سیاسیدا پرسیار دەربارەی سیاسەت دەبێتە پرسی(ژیانی هاوبەش) ی مرۆڤەكان و فەیلەسوفی سیاسی مرۆڤێكە دەربارەی ئەم بوونە هاوبەشە بیردەكاتەوە و بەشێوەی ئازاد لەو بارەیەوە لەگەڵ كەسانی دیكە گفتوگۆدەكات.بەڵام فەیلەسوف بۆ قسەكردن دەربارەی بوونی سیاسی(كەبەپێی پێناسەی پێشوو بوونی هاوبەشە) پێویستی بە فەلسەفەی سیاسیە لەو جێگایەوە كە خودی فەیلەسوف هاوڵاتی كۆمەڵگایەكی سیاسیە ، هەربۆیە دەتوانێ‌ بگاتە ئەو ئەنجامەی كەفەلسەفەی سیاسی بەرئەنجامی ڕەوشی كۆمەڵگای سیاسیە كەدەربارەی ئاسۆو ئامانجە هاوبەشەكانی خۆی بیردەكاتەوە بەزاراوەیەكی ڕۆشنتر بلێین ، بەهەمان ئەندازەی كەسیاسەت مانای هونەری ڕێكخستنی كۆمەڵگایە لەسەدەكانی ڕابردوو هەتا ئێستا ، بەهەمان ڕادەش پرسی فەلسەفە دەربارەی سیاسەت لەكۆمەڵگاكاندا دەخرێتە ڕوو بەڵگەی ئەم كارەش لەوەدایە كە سیاسەت بەتەوای ناوەڕۆكی مرۆڤانەی هەیە . واتە نەجەوهەری ئاژەڵیە و نە ناوەڕۆكی ئیلاهی بەڵكو فەلسەفەی سیاسی دروست بەشێكە لە جەوهەری مرۆڤانە.
بەڵام ئایا هەموو كۆمەڵگا مرۆڤایەتیەكان دەبنە كۆمەڵگای سیاسی ؟ ئایا لە كۆمەڵ و كۆبوونەوەی مرۆڤەكاندا هەموو شتەكان سیاسیە و یان جیاوازی نێوان سیاسەت politics و كاری سیاسی policy لە چیدایە؟ هەروەها دەبێت چۆن جیاوازی بكەین لەنێوان ئەوشتەی كەسیاسیە و ئەوەی كەسیاسی نیە (بۆ نموونە لایەنی جوانناسی)؟ باشترین وەڵام ئەوەیە ، كە مەگەر سیاسی كردنی لایەن و ڕەهەندی ناسیاسی هەمیشە كارەسات هێنەر نەبووە ؟(دوو دیاردەی فاشیزم و ستالینیزم لە سەدەی بیستەم بەڵگەی ئاشكرا ئەمەن).
سەرئەنجام هەوڵا و باسەكان دەربارەی فەلسەفەی سیاسی بە چ شێوەیەك پەیدا دەبن یان پێكدێن ؟ تا چ ڕادەیەك دەتوانین باس لە فەلسەفەیەك بكەین كە لێكۆڵینەوە لە سیاسەت دەكات ، بەڵام مەترسی ئایدۆلۆجی بوون هەڕەشەی لێ‌ نەكات ؟ لە ڕاستیدا، لەو كاتەی كە باس لە فەلسەفەی سیاسی دەكرێ ، دەبێت جیاوازی ئەو لەگەڵا زانستی سیاسی دا بزانین . زانستە سیاسیەكان باس لە ناسینی چالاكی و دراوە سیاسیەكان دەكەن كە دەبنە بەشێك لە پرۆسەی بڕیاردانی سیاسی. بەمجۆرە ، زانستی سیاسی خەریكی پشكنین و شارەزایی یە دەربارەی تایبەتمەندی سیاسی بەڵام گرنگی بەناوەرۆك و جەوهەری سیاسەت نادات . لەبەرامبەردا، فەلەسەفەی سیاسی ئەگەڕێ‌ بەدوای ماهیەت، ماناو پەیدا بوونی چەمكی سیاسەتدا، واتە ئامانجی فەلسەفەی سیاسی جۆرێكە لەدیاردە ناسی سیاسەت . هەربۆیە فەلسەفەی سیاسی لە چەمكی ڕۆژانەی سیاسەت دوور دەكەوێتەوە و بەشێوەیەكی فكری و فەلەسەفی دیدگای ڕەخنەیی دەخاتە ناو چەمكی سیاسەتەوە . دووركەوتنەوەی فەیلەسوفی سیاسی لە ڕەهەندی ڕۆژانەی سیاسەت بەمانای بێ‌ هەڵوێستی ئەو نییە بەرامبەر بە مێژووی مرۆڤایەتی . فەیلەسوفی سیاسی ، ئەگەر چی بەتەنها لە ژووری خۆی خەریكی بیركردنەوەو نوسینە ، بەڵام لە ڕێگای بیری خۆی لاپەڕەكانی كتێبی مێژوو هەڵدەداتەوە و لەگەڵ واقیعەتی سیاسی جیهاندا هەمیشە سەروكاری هەیە . لەڕاستیدا دەتوانین بڵێین فەیلەسوفی سیاسی دەست بۆ جۆرێك لە (ڕەخنەی عەقڵی سیاسی ) دەبات ، واتە لە دادگای ئەقڵدا داوەری دەكات دەربارەی چۆنێتی تێگەیشتنی سیاسەت . لێرەدا دەبێت جیاوازی نێوان فەیلەسوفی سیاسی و ئایدۆلۆجیست بزانین ، ئایدۆلۆجیست زیندانی دامەزراوەی ئیمانداری پرۆژەی سیاسی خۆیەتی ، لە كاتێكدا فەیلەسوفی سیاسی بەهەڵسەنگاندنی ڕەخنەیی پرۆژەسیاسیەكان چوارچێوەكانی ئیمان دەخاتە بەرپرسیار و گومان . ئایدۆلۆجیست ، بەشێوەی بەردەوام و پەیوەست داكۆكی لە ڕاستیەكی سیاسی دیاری كراو دەكات ، كە دەیكاتە سەرەتاو ئیلهامی خۆی ، بەڵام فەیلەسوفی سیاسی هەمیشە لەگەڕاندایە بەدوای حەقیقەتی سیاسیدا . هەر لەبەر ئەوەشە كەفەلسەفە لەسەرەتای پەیدابوونیەوە هەتا ئەمڕۆ خەریكی (داهێنان و ئەفراندانی سیاسی ) یە و ئەمەش دەبێتە ناوەڕۆكی فەلسەفەی سیاسی .
فەلەسەفەی سیاسی لە یۆنانی دێرین
ئەگەر بگەڕێینەوە بۆ ڕیشە یۆنانیەكەی هەردوو چەمكی (سیاسەت) و (فەلسەفە) ،واتە گەڕانەوە بۆ هەردوو وشەی politeia و philosophia دەبینین كەلای یۆنانیە دێرینەكان ئەم دوو بابەتە تەنها لەناو دەوڵەتی شار یان polis مانا پەیدا دەكەن . لە دیدی یۆنانی دێریندا (سیاسەت) لەبناغەوە كاری مرۆڤەكانە یان كارێكی مرۆڤانەیە نەك كاری خواوەندەكان . هەروەها سیاسەت لە polis ی یۆناندا لە چوار چێوەی دیدگای جیهانی یان دنیایی دا قەرار دەگرێ‌ و بەشێكە لە سروشتی جیهان phusis . كاتێك ئەرستۆ دەڵێ:(مرۆڤ بەشێوەی سروشتی ئاژەڵێكی سیاسییە zoon politikon) مەبەستی ئەو لەوەیە كە سروشت و بونیادی مرۆڤ ئامادەی دەكات بۆ ژیان لە دەوڵەتی شاردا . پاشان، دەوڵەتی شار یان polis كە وشەی سیاسەتی politetia ی لێ‌ دروست بووە ، كۆمەڵگایە كەبەشێوەی سروشتی پەیدا بووە و ڕاستینەی سیاسەت تەنها لە چوار چێوەی نەزمی جیهانیدا مانا پەیدا دەكات . یان بەشێوەیەكی ڕۆشنتر بڵێین ، لەدیدی یۆنانی دێرین مرۆڤ بەڵگەی نیە بۆ بۆ داهێنانی ژیانی سیاسی ، چونكە (ڕەوشی سروشتی) هەڵبژاردن و بوونی ئەو بۆخۆی بەشێكە لەسیاسەت .
پرسی ڕەسەنی مرۆڤەكان شێوەسازكردن و سامان دانە بەو (بوونە سروشتی)ە كە ئەرستۆ ناوی دەنێ‌:(سامانی سیاسی كۆمەڵگای یان politeia ( . بەمجۆرە ، سیاسەت لەلای یۆنانی دێرین دەبێتە (هونەری سازماندانی كۆمەڵگا) كەلەسەر بناغەی مەنتقی بوونی تەوەری جیهانی پێكدێت . هەر لەبەر هەمان هۆ ژیان لە دەوڵەتی شاردا لەلای فەیلەسوفانی یۆنانی پرسێكی گرنگ و فەلەسەفییە . لە دیدی ئەرستۆدا : ((ئەو كەسەی كە نەتوانێ‌ لە كۆمەڵگادا بژی ، یان ئەوكەسەی بەتەنها دەژی پێویستی بە كۆمەڵا نیە یان خودایە یان ئاژەڵی وەحشی)) . بۆیە لەلای یۆنانیانی دێرین ئامانجی (سیاسەت) ژیانە لەناو دەوڵەتی شاردا ، كە لەگەڵا خۆیدا زانستی كار یان چالاكی prattein دەهێنێتە ئاراوە . ((زانستی چالاكی)) یان كاریگەری ئەو ناسینەیە كە هونەری ڕێكخستنی كۆمەڵگا لەڕێگای داهێنانی یاساكانەوە دەكاتە ئامانج . لەم ڕوەوە ، سیاسەت تەنها بەرێوەبردنی كاری كۆمەڵگانیە ، بەڵكو كار و چالاكییەكە لە ڕێگای هەڵبژاردنی ڕاست و دروستی یاساكان . ئەم یاسایانە ، چ كەسێك یان كەسانێك هەڵیدەبژێرن ؟ لە دیدگای ئەسینای سەدەی پێنجەمی پیش زایین ، داوەری دەربارەی یاساكان و هەڵبژاردنی داد پەروەرانە و ڕاست و دروست ، هیچ كاتێك مەسەلەیەكی تاكە كەسی نییە ، بەڵكو لە دەسەڵاتی كۆمەڵدا پەیدادەبێت . هەر بۆیە ، ئەرستۆ لە بەشی سێ یەم ، فەسڵی یەكەم ، پاراگرافی 1275ی كتێبی (سیاسەت)دا دەنووسێ‌: ((لە ئەسینای دیموكراتیدا دەسەڵات پەیوەندی بە هیچ كەسێكەوە نی یە )). ئەوانەی لە ئەسینادا بەشدارن لەبڕیاردانی سیاسی هەموویان بەهرەمەندن لە یەكسانی گوفتار Isegoria و یەكسانی لە بەرامبەر یاسادا ، هاوڵاتیانی پیاوی سەروو 18 ساڵا و لە دایك و باوكی ئەسینایین . لەم بارەوە دەوڵەتی شار تەنها زادگایەك نییە بۆ ژیان ، بەڵكو پێش هەرشتێك (فەزایەكی سیاسی ژیانی هاوبەشە) ، واتە ڕووبەرێكی هەمووانە كە كۆمەڵ تیایدا ئامادەیی هەیە لە هەڵوێست و گوفتار و یاسادا . هەربۆیە ، ڕاستینەی دەوڵەتی شار حەقیقەتی كارو چالاكی ئازادانەی شارۆمەندانە . لەم ڕەوشەدا ، ڕاستی واقیعەتێكی باڵاتر نییە كە لە گەوهەری دەوڵەتی شار جیابكرێتەوە ، بەڵكو دەولەتی شار لە بیرو باوەڕی شارۆمەندانەدا پەیدا دەبێت . لێرەوە دەتوانین ئاماژە بە نەریتی ئەفلاتونی خەبات بكەین لەگەڵا بیرو باوەڕ و هەوڵی پەیداكردنی حەقیقەتی باڵا لە جیهانی ئایدیادا كە ئەنجامەكەی دەبێتە ناكۆكی سەرسەختی ئەفڵاتون بەرامبەر كاركردنی شێوازی دیموكراسی ئەسینایی . ئەفڵاتون بە دڵنیاكردنەوەی لەسەر جیاوازی (جیهانی بیڕو باوەر ِ) لە (جیهانی بوون) ی دەوڵەتی شاری ئەسینا ، هەژموونی حەقیقەتی باڵای خستە ناو فەلسەفەی سیاسی یۆنانی دێرین .
فەلسەفەی سیاسی سەدەكانی ناوەڕاست
فەلسەفەی سیاسی سەدەكانی ناوەڕاست كە ئەنجامی بەهێزبوونی مەسیحیەتە لە ئەوروپا ، لە دوو نەریتی فەلسەفەی ئەفلاتون (گریك)و فەلسەفەی ڕواقی (ڕۆمای دێرین) كاریگەری وەردەگرێ‌ . لەم بارەوە ،لە دنیای سەدەكانی ناوەڕاست فەلسەفەی سیاسی دەكەوێتە ژێر هەژموونی ئیلاهیاتی مەسیحی . فەلسەفەی سیاسی مە سیحی لەسەر بناغەی ئەندێشەی فەلسەفی باوكانی كلیسا واتە كەسانی وەكو (سانت ئاگۆستین) ، (پۆڵسی قەدیس) و (تۆماس ئەكیوناسی قەشە)پایە ڕێژی كراوە . قەشە پۆڵس لە وتاری خۆی بۆ رۆمانی یەكان دەڵێت : ((جیهانی مرۆڤ دەبێت پەیڕەوەی لە یاسای خودایی بكات)) و قەشە ئاگوستین بە پەیڕەوی لە پۆڵس فەلسەفەی سیاسی خۆی لەسەر بنەمای جیاكردنەوەی نێوان دەوڵەتی شاری خودایی و دەوڵەتی شاری مرۆڤەكان دادەمەزرێنێ‌ . سەرئەنجام تەوەری سەرەكی فەلسەفەی سیاسی سەدەكانی ناوەڕاست چیدی چەمكەكانی polis یان civitas نی یە ، بەڵكو چەمكی رژێم regnum یان قەڵەمڕەوی پادشایی یە ، كەمەبەست لە قەڵەمرەوی حەزرەتی مەسیحە .
فەلسەفەی سیاسی مەسیحی لە هەوڵدان بۆ دەوڵەتی شاری (ئەم جیهانە)دانی یە و هەربۆیەش گرنگی بە چەمك و زاراوەی Republica (پرسی گشتی) نادات ، بەڵكو باس لەیاسای خودایی و كۆماری ئیلاهی دەكات . بۆ هەمان بەڵگەش ، نەخشی فەلسەفەی سیاسی كلێسای مەسیحی دۆزینەوەی هۆكار و ناوەندێكە لە نێوان ئیرادەی خودای و ویستی خەڵكا . بەڵام فەلسەفەی سیاسی و مەسیحی چەمكی (سیاسەت) دەخاتە ناو چوارچێوەی سیستەمی نوێی بیرو باوەڕ كە مەوداكەی بێ‌ پایان و بێ‌ سنوورە لە نێوان خوداوەند و ئافەریدەكانی ئەو خودایە . سەرئەنجام ، لە فەلسەفەی سیاسی سەدەكای ناوەڕاستا دەوڵەتی شاری مرۆڤ مانای فەلسەفەی خۆی لە هەژموونی خودایی وەردەگرێ‌ و ئامانجی كار و چالاكی مرۆڤەكان لە زەمینەی سیاسەتدا هیچ نییە جگە لە بەدەستهێنانی ئەو دنیای دوای زیندووبوونەوە . بەهەمان شێوە ، كە لەلای یۆنانیانی دێرین دەوڵەتی شار بەبی گەڕانەوە بۆ چەمكی فۆسیس (سروشتی جیهانی) و چوارچێوەی جیهان مەدار كارێكی بێهودە و بێ‌ مانایە ، هەروەها لە دیدگای فەلسەفەی سیاسی سەدەكانی ناوەڕاستیشدا ، كار و چالاكی مرۆڤەكان بەبی گەرانەوە و گرنگیدان بۆ دیدگای خودایی پرسێكی ناڕۆشن و بێ‌ مانایە .
فەلسەفەی سیاسی مۆدێرن
دابڕانی واقعی فەلسەفەی سیاسی مۆدێرن لەگەڵ ئەندێشەی سیاسی كلاسیك لە سەدەی حەڤدەی زاینی دەست پێدەكات . لەم سەردەمەدا مۆدێرنێتی بە ڕەخنە و تێپەراندن ، لە دوو دیدگای جیهان مەداری یۆنانی و رۆمی یان خودامەداری سەدەكانی ناوەڕاست ، دەستی دەگات بە دیدگای عەقڵا مەداری یان عەقلانیەت . لەو سەردەمە بە دواوە پرسی سەرەكی فەلسەفەی سیاسی ، مەسەلەی (داهێنانی سیاسی) یە . یان بە زاراوەیەكی دیكە بڵێین كە خودی سیاسەت دەكرێتە كاری مرۆڤەكان كە دەبێت ئەفراندنی تێدابكرێت (یان دەبێتە پرسێكی دەستكاری كراو مرۆڤ artefactum) . لەم سەردەمەدا لەگەڵا تیۆرەكانی (پەیمانی كۆمەڵایەتی) ئاشنا دەبین ، كە ئامانجی سەرەكییان دەبێتە شیكردنەوە و لێكۆڵینەوە لە پەیدا بوونی كۆمەڵگای سیاسی و پەیداكردنی ڕێگاچارە بۆ داوەری كردن دەربارەی سامانی كۆمەڵایەتی و سیاسی .

Share