Red Purple Black
Kurdistanigawre@gmail.com
خورماتوو لە مێژوودا ... شه كر مجيد

shakra_majedخورماتوو لە مێژوودا.

شاری دووز خورماتوو یەكێكە لی قەزا كۆنەكانی باشوری كوردستان , ئەمڕو مەركەزی قەزایەكی سەر بە پارێزگای سەلاحەدینە كەوتوتە سەر ڕێگای ئۆتۆمبیلی نیوان بەغدا و كەركوك , دەكەویتە باشووری كەركوك و (75)كم لێوەی دورە بە (45)كم دەكەوێتە باكوری شاری كفریەوە هەروەها كەوتوەتە دستەی چیپی ڕیزە شاخاویەكەی كفرییەوە (دووز خورماتوو) لە ساڵی 1951 لە لایەن حكومەتی ئەو كاتەی عێراقەوە كە ئەو كات حكومی ئەم ناوچەیان دەكرد كراوە بە قەزا و ناوەكەشی تەعریب كراوە بۆ (گوز)سەرچاوە میژوییەكان دەڵێن یەكەمین قائمقام ناوی (عبدالرحمن نەقیب)بووە , ئەم شارە تا ساڵی 1976 سەر بە پارێزگای كەركوك بووە هەر لە هەمان ساڵدا ئیدارەی دابراوی خستیە سەر پارێزگای تكریت هەندێك سەرچاوە دەڵین (دووز خورماتوو)وشەیەكی كوردی و توركمانی تێكهەڵكێش كراوە بریتیە لە (دووز ,خورما , توو)وشەی دووز لە زمانی توركمانیدا بە واتای خوێ دێت و (خورما و تو)ش دوو وشەی كوردییە . ڕەنگە ئەم بۆچونانە تاڕادەیەك ڕاست بێت چونكە لەو بەرهەمانە لە سنوورەكەدا هەبوونە و ئێستاش هەن . هەندێك سەرچاوەی تریش دەڵێن وشەی (خۆر )یانی خورییەكان وشەی ماتو لە زمانی ئەكدیدا بە واتای شاره واتە شاریی خوریەكان هەندێكی تری دەڵینلە بنچینەندا ناوی (دووز) ئاشورییە و لەو دەمەدا (خیرمێ) پێوتراوە پاشان بووتە خورمات ئینجا وشەی دووزی كەوتوتە پێش و بووتە دووز خورماتوو ئەم شارە میژویەكی رووناك و بەرچاوی هەیە لە شەڕەكان و بە گژا چوونەوەی دوژمنانی میلەتی كورد هەر لەبەر هەڵستی ئینگلیز و لە هاتنی بۆ ناوچەكە لە لایەن خەڵكی شارەكەوە بە سەركردایەتی (دارا بەگ) تالە باوەشی گرتنی شوڕشی ئلول سەركردایەتیەكەی . میژوو نوس(منسی البغدادی)دەربارەی (دووز خورماتوو) وتویەتی لە كفرییەوە بۆ دووز خورماتوو بە چەمی قوڕی چاریدا دەڕروین ئەم چەمە بە هاوینان وەشكە و دەكەوێتە نێوان هەر دوو گوندی (قوڕی چای گەورە و قوڕی چای بچوك)هۆزی بەیات كە هەندیكیان شیعە مەزهەبن لەم ناوچەیەدا دەژین و نزیك هەزار ماڵ دەبن بە كوردی و عەرەبی وتوركمانی قسە دەكەن , لە تەنیشت دووز خورماتوو ڕوباری ئاوە سپی تێدەپەڕێ لە بەهاراندا ئاوی زۆرە وخەڵكێكی زۆر بۆ كشتوكاڵ سودی لێ وەردەگرن هەروەها نەوتی ڕەش و خوێ لەم ناوچەیەدا دەدەهێنرێت .زنجیرە شاخی هەنجیرە كە دەكەوێتە سنوری شاری خورماتووە گرێدراوە بە زنجیرە چیایی حەمرینەوە لە ناو ئەم شاخەدا خاكێكی سپی هەیە وەك گەچ وایە هەروەها گۆگردیش هەیە . قەڵایەك لەم سنوورە دا هەیە لە بەرد و گەچ دروست كراوە و چوار دەرگای هەیە بە ناوی قەڵا گاورینە كە میژوی دروست بوونی دەگەڕێتەوە بۆ كاتی یەهودیەكان لە شاری دووز خورماتوو . میوەهات زۆرە وەكو (خورما , پرتقال توو,هتد) شاركە هەزار ماڵێك دەبێت و پۆستەخانەیەكی تێدایە هەروەها كاروان سەرایەك لەم شارەدا هەیە كە جێگای هەشتا سواری لێ دەبێتەوە جوگرافیای عوسمانی دەربارەی دووز نوسیویەتی لە كەركوكەوە شازدە سەعات ڕیی پیادە دوورە 756 خانوی تێدایە و سەرژمێری (1749)كەسێك دەبێت سێ خان و 96 دووكان و سێ قاوەخانەو 35 باخ و یەك قوتابخانەی منداڵانی تێدایە دانیشتوانی بە كوردی عەرەبی توركمانی قسە دەكەن .

سەرچاوە گۆڤاری جوگرافیاییی عوسمانی ساڵی 1328 كۆچی —

Share