Red Purple Black
Kurdistanigawre@gmail.com
ژن كوشتن له‌ كوردستان په‌ره‌ ده‌سه‌نێت ...به‌دواداچوونی: ستیڤان شه‌مزینانی

560391 3707621020040 1938724881 nژن كوشتن له‌ كوردستان په‌ره‌ ده‌سه‌نێت

شه‌ره‌ف بۆته‌ ئامڕازی جینۆسایدی ژنان

به‌دواداچوونی: ستیڤان شه‌مزینانی

سه‌رباری بوونی چه‌ندان رێكخراوی ژنان و بوونی چه‌ند بڕگه‌یه‌كی یاسایی دژی توندتیژیی به‌رانبه‌ر به‌ مێینه‌، به‌لاَم رۆژ له‌ دوای رۆژ كوشتن و توندتیژیی به‌رامبه‌ر به‌ ژنان فراوانتر ده‌بێت. جگه‌ له‌وه‌ش شێوازه‌كانی ئه‌و توندوتیژییه‌ هۆڤانه‌تر ده‌بێت. ئه‌مه‌ش جێگه‌ی رامانی خودی رێكخراوه‌كانی ژنان و سه‌رجه‌م كۆمه‌ڵگه‌یه‌.
نه‌جیبه‌ مه‌حموود، هه‌ڵسوڕاوی بزووتنه‌وه‌ی ژنان، پێیوایه‌: پرشوبلاَویی رێكخراوه‌كانی ژنان و نه‌بوونی هاوكاریی و هه‌ماهه‌نگی رێكخراوه‌كان له‌سه‌ر خاڵه‌ گرنگ و هاوبه‌شه‌كان، بۆته‌ هۆی سه‌رلێشێواویی كۆمه‌ڵگه‌، ئه‌وه‌ جگه‌ له‌وه‌ی كه‌س ئه‌ركی خۆی نازانێت و هه‌موو ئه‌ركه‌كه‌ له‌ كۆڵ خۆی ده‌كاته‌وه‌ ده‌یداته‌ ئه‌ستۆی ئه‌وی تر. میدیاكانیش نه‌ك رۆڵی لاوازیان هه‌یه‌، به‌ڵكو زۆر جار به‌ گۆرانی و فیلم و دراماكان كاریگه‌ریی سلبیان هه‌بووه‌ له‌ به‌رهه‌مهێنانه‌وه‌ی رق و دووبه‌ره‌كی نێوان تاكه‌كان.
ئه‌و هه‌ڵسوڕاوه‌ی بزووتنه‌وه‌ی ژنان، وتیشی "ئه‌وه‌ی زیاتر بارودۆخه‌كه‌ی ئاڵۆز كردووه‌، نه‌بوونی یه‌ك یاسا و یه‌ك هه‌ڵوێستی حكوومه‌ت و ده‌سه‌لاَتدارانه‌، به‌ڵكو له‌ جێبه‌جێكردنی یاساكانیش، ململانێی حزبایه‌تی پێوه‌ دیاره‌، كه‌ چۆن دوو ئیداره‌یی هه‌ر هه‌یه‌ ئه‌و یاسا جیاوازانه‌ش هه‌ر ماون، وه‌ك مادده‌ی ١١١ی یاسای باری كه‌سێتی سه‌رده‌می حزبی به‌عس هه‌ر ماوه‌ له‌ كوردستان و هاوكات مادده‌ی ٥٩ی ٢٠٠١ی سلێمانیش هه‌یه‌ له‌ هه‌ولێر به‌ یاسایه‌ك و له‌ سلێمانیش به‌ یاسایه‌كی تر كار ده‌كرێ، ئه‌وه‌ی بۆته‌ هێز بۆ پاڵپشتی مانه‌وه‌ و تووندوتیژیی بۆ سه‌ر ژنان. ده‌سه‌لاَتیش تا ئێستا نه‌یتوانیوه‌ باوه‌ڕ به‌ مافه‌كانی ژن بهێنێت وه‌ك مرۆڤێكی كارا و خاوه‌ن كیان. به‌ڵكو ده‌سه‌لاَت زۆر جار رۆڵی به‌رچاوی هه‌بووه‌ له‌ مانه‌وه‌ی هزری پیاوسالاریی و زیندوكردنه‌وه‌ و هاندانی كۆمه‌ڵگه‌ بۆ په‌نابردن بۆ بیری خێله‌كیی نه‌ك په‌نابردن بۆ یاسا".
به‌هار مونزیر، ئه‌ندامی مه‌كته‌بی سیاسیی حزبی كۆمۆنیستی كرێكاریی، پێیوایه‌: رێكخراوه‌كان ناتوانن له‌ ره‌گ و ریشه‌ی كێشه‌كانه‌وه‌ كار بكه‌ن به‌ تایبه‌ت ئه‌وانه‌ی سه‌ر به‌ حزبه‌كانن، چوونكه‌ ئه‌وان سه‌ر به‌ حزبێكن تا ئێستا كاری بۆ چه‌ند ژنه‌ كردووه‌، ئیتر چۆن ده‌توانن ده‌وری كاریگه‌ریان هه‌بێت له‌ سه‌ر پرسه‌كانی ژنان له‌ كوردستان؟، زۆریی سه‌نته‌ر گرنگ نییه‌، كوالێتی باش بۆ كاركردن گرنگه‌.
به‌هار مونزیر، به‌ "شه‌پۆل"ی راگه‌یاند "سه‌نته‌ر و داڵده‌دان بۆ كاتێكه‌ كێشه‌كه‌ روویداوه‌، كار ناكرێت بۆ ئه‌وه‌ی كێشه‌ كه‌متر روو بدات، ئه‌مانه‌ وا ده‌كه‌ن كێشه‌ زیاد بكات، كوشتن زیاد بكات. ده‌ور و كاریگه‌ریی ته‌كنۆلۆجیاش كه‌ ده‌چێته‌ ولاَتیك هێشتا دیوه‌خان شێوه‌ی حكوم بێت، ته‌ناقوز دروست ده‌كات. حكوومه‌ت به‌رپرسه‌ كه‌ پارێزگاریی له‌ هه‌موومان بكات به‌ تایبه‌تی ژنان، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ژن له‌ م هه‌رێمه‌دا له‌ بار و دۆخێكی خراپدا ده‌ژی، كچی گه‌نجی ئێمه‌ له‌ ژێر فشاردایه‌ ته‌نیا له‌به‌رئه‌وه‌ی ره‌گه‌زی مێینه‌یه‌ نه‌ك هۆیه‌كی تر. پیاوسالاریی هۆكاری ئه‌وه‌یه‌ ژن له‌م ولاَته‌دا ده‌سته‌مۆ بێت، به‌وانه‌شه‌وه‌ كه‌ له‌ ده‌سه‌لاَتدان".
رێگا ره‌ئوف، سه‌رپه‌رشتیاری گروپی شه‌ره‌فی سوور، پێیوایه‌: سه‌رباری هه‌بوونی رێكخراوه‌ی زۆری ژنان كه‌چی به‌ تایبه‌ت كوشتنی ژنان زیادی كردووه‌ ئه‌مه‌ حه‌قیقه‌تێكه‌، ئه‌مه‌ زۆر په‌یوه‌ندیی به‌ چۆنێتی كاركردنی ئه‌م رێكخراوانه‌وه‌ هه‌یه‌. قسه‌كه‌ ئه‌وه‌یه‌ ئایا ئه‌م رێكخراوانه‌ كه‌ ئیتر ناوی خۆیان نا رێكخراوی ژنان ئه‌وا ئیتر كار ده‌كه‌ن بۆ ژنان به‌ جیددی و به‌ ئاقارێك كه‌ فشاری سه‌ر ژنان لابچێت؟ وه‌لاَم ئه‌وه‌یه‌ نه‌خێر مه‌رج نییه‌ و زۆریك له‌و رێكخراوانه‌ به‌پێچه‌وانه‌ كاریان هێشتنه‌وه‌ی ژێرده‌سته‌یی ژنان و هێشتنه‌وه‌ی ئه‌و پیاوسالارییه‌ی سه‌ر ژنانه‌. بیرمان نه‌چێت به‌ تایبه‌ت ژماره‌یه‌كی زۆر له‌ رێكخراوی ئیسلامی ژنان هه‌ن نه‌ك هه‌ر كار ناكه‌ن بۆ كه‌مكردنه‌وه‌ی به‌دبه‌ختییه‌كانی سه‌ر ژن بگره‌ هۆكاریكیشن بۆ مانه‌وه‌ و بره‌وپێدانیان.
رێگا ره‌ئوف، ئه‌وه‌شی به‌ "شه‌پۆل" راگه‌یاند "رێكخراوه‌كانی ژنان وه‌ك به‌شێك له‌ سیستمی سیاسیی پابه‌ندن به‌ حزبه‌كانه‌وه‌ چ له‌ ده‌سه‌لاَت و چ له‌ ئۆپۆزسیۆن. زۆربه‌ی ریكخراوه‌كان كه‌ ژماره‌یه‌كی زۆرن به‌داخه‌وه‌ ئه‌وه‌نده‌ی به‌رژه‌وه‌ندیی حزبیان بۆ گرنگه‌ ئه‌وه‌نده‌ سه‌رقاڵی ئه‌وه‌ نین ئه‌وانیش له‌ نه‌بوونی مافی ژن زه‌ره‌رمه‌ندن، ئه‌گه‌رچی ره‌نگه‌ ده‌سه‌لاَتێكی حزبیشیان هه‌بێت كه‌ له‌دواجاردا ژنان وه‌ك بزووتنه‌وه‌ زه‌ره‌رمه‌ند ده‌بن چوونكه‌ به‌بڕوای من چه‌نده‌ ئه‌م بزووتنه‌وه‌یه‌ سه‌ربه‌خۆ بێت له‌ ئه‌حزاب ئه‌وه‌نده‌ ده‌توانێ بزووتنه‌وه‌یه‌كی ئازا و به‌جه‌رگ و له‌مه‌یداندا راوه‌ستاو بێت، چوونكه‌ سه‌ربه‌خۆیی سیاسیی و ئابووری ئه‌و هێزه‌ت ده‌داتێ نه‌ترسی و باكت نه‌بێ له‌وه‌ی سبه‌ینێ حزبه‌كه‌ت چۆن رێگریی له‌ كاره‌كانت ده‌كات و پێچه‌وانه‌كه‌شی دروسته‌ كه‌ پابه‌ندبوونی حزبی ده‌سه‌لاَت و كارامه‌یی و سه‌ربه‌خۆییت لێده‌سێنێته‌وه‌ و له‌ به‌رامبه‌ردا بودجه‌ و پاره‌ و لێپرسینه‌وه‌ جێگای ده‌گرێته‌وه‌".
ئه‌گه‌رچی یاسای به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی توندوتیژیی خێزانی، به‌ ده‌ستكه‌وتێك ده‌ژمێردرا بۆ ژنان، به‌لاَم تا ئێستا ئه‌و یاسایه‌ جێبه‌جێ نه‌كراوه‌، بۆیه‌ رادده‌ی توندوتژیی هێشتا له‌به‌رزبوونه‌وه‌دایه‌. "هاژه‌ سڵێمان" جێگری سه‌رۆكی لیژنه‌ی به‌رگریی له‌ مافی ژنان له‌ په‌رله‌مانی كوردستان، وتی "به‌داخه‌وه‌ تاوه‌كو ئێستا یاسای به‌رنگاربوونه‌وه‌ی توندوتیژیی خێزانی كه‌ له‌ ساڵی2011وه‌ ده‌رچووه‌ تائێستا جێ‌به‌جێ نه‌كراوه‌". له‌لایه‌كی تره‌وه‌ "گه‌شه‌ دارا" سه‌رۆكی لیژنه‌ی به‌رگریی له‌ ئافره‌تان له‌ په‌رله‌مانی كوردستان، ئه‌وه‌ی دووپات كرده‌وه‌، پێكنه‌هێنانی‌ دادگای‌ تایبه‌تمه‌ندی‌ تووندوتیژیی‌ خێزانی‌ یه‌كێك له‌ هۆكاره‌كانی‌ جێبه‌جێنه‌كردنی‌ ئه‌و یاسایه‌یه‌، وتیشی‌ "ده‌بێت ئه‌و دادگایه‌ ته‌نیا ته‌رخان بكرێت بۆ چاره‌سه‌ركردن و به‌دواداچوونی‌ كێشه‌كانی‌ تایبه‌ت به‌ خێزان نه‌ك سه‌رقاڵ بێت به‌ كێشه‌ و گرفتی‌ دیكه‌ی‌ ناو كۆمه‌ڵگه‌، دادگای‌ تایبه‌تمه‌ندی‌ خێزانی‌ رۆڵی‌ ده‌بێت له‌ كه‌مكردنه‌وه‌ی‌ تووندوتیژیدا".
به‌ پێی ئه‌و زانیارییانه‌شی ده‌ستی "شه‌پۆل" كه‌وتووه‌ رێژه‌ی توندوتیژیی له‌ چه‌ند مانگی رابردوو له‌ هه‌ڵكشاندا بووه‌، به‌پێی داتایه‌ك له‌ "سلێمانی، هه‌ولێر، دهۆك، گه‌رمیان" كه‌ ئاماژه‌یه‌ بۆ چوار مانگی یه‌كه‌می ئه‌مساڵ "2012" ئه‌وه‌ روون ده‌بێته‌وه‌ كه‌ كێرڤی توندوتیژیی دژی ژنان رووی له‌ هه‌ڵكشانه‌، كه‌ به‌مشێوه‌یه‌ی لای خواره‌وه‌یه‌:
*مانگی كانوونی دووه‌م: "رێژه‌ی خۆكوشتن و خۆسووتاندن: 12 حاڵه‌ت، كوشتن و لێدان و ده‌ستدرێژیی سێكسیی: 114 حاڵه‌ت، تۆماركردنی سكالاَ: 223 حاڵه‌ت".
*مانگی شوبات: "خۆكوشتن و كوشتن: 8 حاڵه‌ت، سووتان و خۆسووتاندن: 46 حاڵه‌ت، لێدان: 72 حاڵه‌ت، ده‌ستدرێژیی سێكسیی: 10 حاڵه‌ت، تۆماركردنی سكالاَ: 248 حاڵه‌ت".
*مانگی ئازار: "خۆكوشتن و خۆسووتاندن: 11 حاڵه‌ت، كوشتن و لێدان و ده‌ستدرێژیی سێكسیی: 120 حاڵه‌ت، تۆماركردنی سكالاَ: 187 حاڵه‌ت".
*مانگی نیسان: "خۆكوشتن و خۆسووتاندن: 14 حاڵه‌ت، كوشتن و لێدان و ده‌ستدرێژیی سێكسیی: 135 حاڵه‌ت، تۆماركردنی سكالاَ: 218 حاڵه‌ت".

تێبینی: ئه‌م راپۆرته‌ له‌ ژماره‌ "13" گۆڤاری "شه‌پۆل" له‌ رۆژی 1-9-2012 بلاَوبووه‌ته‌وه‌.

Share